Wydawnictwo
Kliknij, aby przejść do Wydawnictwa

Rząd w procesie ustawodawczym w Polsce

Michał Mistygacz

Dom wydawniczy Elipsa, 2012
Stron: 392
Dział:
ISBN: 9788371510779

 

Michał Mistygacz

Dom wydawniczy Elipsa, 2012

Dział:

Stron: 392

ISBN: 9788371510779

 Przedmiotem niniejszej książki jest ukazanie pozycji rządu w procesie ustawodawczym, a także jego wpływu na przebieg postępowania legislacyjnego, a więc osiągania określonych i zamierzonych skutków zbieżnych z intencjami gabinetu. Materia pracy obejmuje oddziaływanie Rady Ministrów w zakresie przygotowania projektu ustawy i inicjowania postępowania ustawodawczego, następnie wpływania na kształt ustawy w Sejmie i Senacie oraz oddziaływania na postępowanie ustawodawcze w końcowym jego etapie. Przedmiot pracy obejmuje również analizę wzajemnych relacji pomiędzy rządem a władzą ustawodawczą w aspekcie wpływu rządu na proces stanowienia ustaw w Polsce, zarówno przy pomocy posiadanych kompetencji określonych prawem, jak i w sposób nieformalny.

 
W proces legislacyjny, stanowiący podstawową funkcję parlamentu, zaangażowane są najważniejsze instytucje państwowe (Rada Ministrów, Sejm, Senat, Prezydent RP, Trybunał Konstytucyjny). Celem pracy jest ukazanie rozwiązań polskiego systemu konstytucyjnego również w niezbędnym ujęciu prawnoporównawczym. Polskie instytucje z zakresu legislacji odbiegają bowiem od modelowych wzorców konstytucyjnych. Cechą charakterystyczną polskiego modelu jest wyposażenie obu członów władzy wykonawczej w prawo inicjatywy ustawodawczej. Nadto prawo weta stanowi uprawnienie osobiste Prezydenta.
 
Wpływ Rady Ministrów na postępowanie ustawodawcze ma szczególne znaczenie w państwie demokratycznym, gdzie punkt ciężkości przeniesiony jest do parlamentu jako organu reprezentatywnego dla społeczeństwa. Parlament nie jest, jak w okresie do 1989 r., jedynie miejscem formalnego autoryzowania decyzji ustawodawczych podejmowanych w ramach innych instytucji. Wraz z zakończeniem procesu przemian ustrojowych w Polsce, zapoczątkowanych obradami Okrągłego Stołu, których formalnym wyrazem było uchwalenie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., nastąpiło nowe ukształtowanie wzajemnych relacji pomiędzy władzą ustawodawczą a władzą wykonawczą w procesie ustawodawczym.
 
Kwestią stanowiącą zainteresowanie autora pracy jest pozycja ustrojowa Rady Ministrów w procesie stanowienia prawa. Rozwiązania ustrojowe spotykane we współczesnych państwach stanowić mają próbę dostrzeżenia specyficznych rozwiązań funkcjonalnych dla skuteczności udziału rządu w procesie legislacyjnym. Przedstawiają więc tło rozważań, służą umiejscowieniu polskiego modelu w ramach modeli ustrojowych spotykanych współcześnie. Pozwala to na uniknięcie abstrakcyjnego ujmowania pozycji, udziału i wpływu rządu na postępowanie ustawodawcze w Polsce. Oczywiście konfrontacja tych rozwiązań uwzględnia uwarunkowania historyczne (tradycję ustrojową), społeczne i polityczne tkwiące u ich podstaw. Ukazanie cech wspólnych, jak i różnic pozwala na eliminację mankamentów i jednocześnie umożliwia spojrzenie na badany przedmiot z innej, szerszej perspektywy.
 
Ważnym aspektem jest partycypacja rządu w procesie ustawodawczym, rozpatrywana jako inicjatora procesu ustawodawczego, ale i podmiotu wpływającego na treść projektowanych regulacji na etapie postępowania ustawodawczego. Kwestią rozważaną w pracy jest również oddziaływanie Rady Ministrów na projekty zgłaszane przez pozostałe podmioty wyposażone w prawo inicjatywy ustawodawczej, w tym zgłaszane przez posłów tworzących polityczne zaplecze rządu.
 
Rada Ministrów jest kluczowym i szczególnie predestynowanym organem w procesie ustawodawczym. Wynika to w szczególności z przypisania rządowi odpowiedzialności za stan spraw w państwie, za realizowanie polityki wewnętrznej i zagranicznej zgodnie z wolą większości sejmowej ukształtowanej w wyniku demokratycznych wyborów. Rada Ministrów jest więc podmiotem wyposażonym nie tylko w konstytucyjnie określone kompetencje, ale jest również organem szczególnie legitymizowanym w systemie parlamentarno-gabi-netowym. Pełni rolę gospodarza, „kuratora" najważniejszych spraw państwa. Stojący na czele rządu premier jest nie tylko przewodniczącym kolegium, ale zazwyczaj przywódcą partii tworzącej koalicję rządową (Leszek Miller, Jarosław Kaczyński, Donald Tusk).
 
Analiza oddziaływania Rady Ministrów na proces stanowienia ustaw została przeprowadzona w oparciu o kryterium chronologii procesu ustawodawczego, stąd praca została podzielona na cztery części, które obejmują zagadnienia związane z: 1) uwarunkowaniem systemu rządów oraz procesu legislacyjnego, 2) przygotowaniem projektu ustawy i związanym z nim wszczęciem postępowania ustawodawczego, 3) postępowaniem ustawodawczym w parlamencie oraz 4) końcowym etapem postępowania legislacyjnego. Pierwszy z nich zatytułowany „Ustrojowe przesłanki działalności ustawodawczej rządu" poświęcono uwarunkowaniom systemu rządów, na które składają się między innymi: pozycja ustrojowa rządu i jego relacje z innymi organami władzy państwowej, skład i struktura Rady Ministrów, zadania, kompetencje i funkcje rządu oraz konstytucyjne uwarunkowania tworzenia i odpowiedzialności rządu. Kolejnym analizowanym zagadnieniem jest proces ustawodawczy i jego etapy oraz ustawa jako efektu postępowania prawotwórczego. Dalsza struktura pracy zdeterminowana jest zasadniczymi etapami procedury ustawodawczej: inicjowanie procesu ustawodawczego (rozdział II „Rządowa inicjatywa ustawodawcza"), postępowanie w parlamencie (rozdział III „Udział rządu w parlamentarnym postępowaniu ustawodawczym") oraz postępowanie postparlamentarne (rozdział IV „Końcowe etapy postępowania ustawodawczego"). W rozdziale drugim przedstawione zostały następujące zagadnienia: inicjowanie procesu ustawodawczego przez Radę Ministrów i jej przedmiot oraz analiza rządowych projektów ustaw, a w szczególności ich intensywność i struktura. Przedmiotem zainteresowania jest również rządowy system decyzyjny w zakresie przygotowania projektu ustawy oraz organizacja wewnętrzna Rady Ministrów. W orbicie badania pozostaje także tryb pracy Rady Ministrów w procesie przygotowania projektu ustawy. W trzeciej części pracy omówiono postępowanie ustawodawcze obejmujące rozpatrzenie projektu ustawy przez Sejm oraz stanowisko Senatu wobec ustaw uchwalonych przez Sejm. Czwarty rozdział obejmuje kwestie związane z podpisaniem ustawy przez głowę państwa i zarządzeniem jej ogłoszenia oraz możliwości hamującego oddziaływania na proces ustawodawczy obejmujące: weto ustawodawcze oraz prewencyjną kontrolą konstytucyjności ustaw przez Trybunał Konstytucyjny.
 
Fundament niniejszej książki stanowi praca doktorska obroniona w 2011 r., której promotorem był profesor Tadeusz Mołdawa (Uniwersytet Warszawski), zaś recenzentami profesorowie Marek Żmigrodzki (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej) i Leonard Łukaszuk (Uniwersytet Warszawski). Ich cenne uwagi bardzo wzbogaciły moją pracę. Wyrazy wdzięczności za opiekę naukową oraz inspirację należą się profesorowi Tadeuszowi Mołdawie.
 
(Fragment wstępu)